Poniżej przedstawiamy opracowanie najważniejszych zmian wprowadzonych ustawą z dnia 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy (obowiązuje od 08 lipca 2026 r.) oraz niektórych innych ustaw, wraz z praktycznymi konsekwencjami dla pracodawców i pracowników.
Streszczenie najważniejszych rozwiązań
Nowe uprawnienia PIP obejmują prawo do wydawania decyzji administracyjnych stwierdzających istnienie stosunku pracy w sytuacjach, gdy strony zawarły umowę cywilnoprawną lub gdy osoba wykonuje pracę w warunkach odpowiadających etatowi. W ustawie przewidziano także możliwość wydawania poleceń usunięcia naruszeń dotyczących funkcjonowania umów cywilnoprawnych oraz nie zawarcia umowy o pracę, po uprzednim umożliwieniu stronom zajęcia stanowiska.
Rozszerzenie kompetencji procesowych obejmuje uprawnienie PIP do wnoszenia powództw na rzecz obywateli w sprawach o ustalenie istnienia lub treści stosunku pracy oraz wstępowania do postępowań za zgodą powoda. Ustawa modyfikuje także katalog podmiotów podlegających kontroli, obejmując przedsiębiorców korzystających z usług osób samozatrudnionych.
Skutki praktyczne i ryzyka
Dla pracodawców oznacza to konieczność pilnej weryfikacji form zatrudnienia i praktyk współpracy z kontrahentami. Decyzja PIP może skutkować przekształceniem umowy cywilnoprawnej lub B2B w umowę o pracę, co pociąga za sobą obowiązek odprowadzenia składek, korekty rozliczeń podatkowych oraz potencjalne sankcje.
Dla pracowników nowe regulacje zwiększają ochronę przed pozorną samozatrudnieniem i umożliwiają szybsze dochodzenie praw pracowniczych bez konieczności długotrwałych postępowań sądowych. Jednocześnie ustawodawca przewidział mechanizmy odwoławcze, w tym możliwość zaskarżenia decyzji PIP.
Terminy wejścia w życie i procedury
Ustawa została opublikowana w Dzienniku Ustaw i przewiduje konkretne daty wejścia w życie dla poszczególnych przepisów. Prezydent podpisał ustawę, jednocześnie kierując ją do Trybunału Konstytucyjnego w trybie kontroli następczej, co nie wstrzymuje jej stosowania.
Rekomendacje praktyczne
Przeprowadzić audyt form zatrudnienia i zweryfikować umowy cywilnoprawne oraz kontrakty B2B.
Skonsultować polityki HR i rozliczenia z doradcą podatkowym i prawnikiem pracy.
Przygotować procedury reakcji na kontrolę PIP, w tym dokumentację potwierdzającą niezależność wykonawców.
Zmiany mają charakter systemowy i znacząco wpływają na rynek pracy. Szybka adaptacja praktyk zatrudnieniowych zmniejszy ryzyko finansowe i prawne oraz poprawi zgodność z nowymi regulacjami.